Sociaal aanbesteden

Wanneer een sociale economiebedrijf de opdracht volledig kan uitvoeren, kan je werken met een voorbehouden opdracht op basis van artikel 15 van de wet overheidsopdrachten.

Dat betekent dat enkel sociale economiebedrijven kunnen intekenen op de opdracht.

Wanneer is dit interessant?

• opdrachten die goed aansluiten bij sociale economie;
• arbeidsintensieve opdrachten;
• opdrachten waarbij sociale impact centraal staat.

Welke sociale economie bedrijven kunnen intekenen?

Artikel 15 van de wet op de overheidsopdrachten stelt dat 'de toegang tot de plaatsingsprocedure voorbehouden kan worden aan sociale werkplaatsen en aan ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van gehandicapten of kansarmen tot doel hebben, of de uitvoering van deze opdrachten voorbehouden in het kader van programma's voor beschermde arbeid, mits ten minste dertig procent van de werknemers van deze werkplaatsen, ondernemingen of programma's gehandicapte of kansarme werknemers zijn'.

In Vlaanderen gaat het om maatwerkbedrijven en sociale tewerkstellingsondernemingen (STO's). Deze kunnen een attest van erkenning voorleggen. Zij zijn in de zoekmachine aangeduid met de tag ‘Komt in aanmerking voor voorbehouden opdracht’.

Voor opdrachten die lager zijn dan 140.000 euro excl. BTW kan je werken met een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking. Dan schrijf je minstens drie sociale economie bedrijven aan.

Let wel: een voorbehouden opdracht ontslaat je niet van de verplichting om de mededinging te respecteren. Ook binnen de sociale economie moet je de markt laten spelen. In de praktijk betekent dit dat je, waar mogelijk, offertes opvraagt bij minstens drie sociale-economiebedrijven.

Handig om weten

Controleer vooraf of geschikte sociale economiebedrijven actief zijn in het domein. Gebruik hiervoor de tag in de zoekmachine: ‘Komt in aanmerking voor voorbehouden opdracht’ of ga naar https://www.doeners.be/voorbehouden-opdracht

Surf naar de website van het Facilitair Bedrijf van de Vlaamse overheid voor een handleiding en een modelclausule voor een voorbehouden opdracht.

HERW!N werkte in samenwerking met Equator advocaten eveneens modelclausules uit waarbij de sociale economie wordt afgebakend aan de hand van de Vlaamse erkenningsvormen ‘maatwerkbedrijf’ en ‘sociale tewerkstellingsonderneming (STO)’. Klik hier om deze clausules te raadplegen.

Op deze pagina bundelde het departement WEWIS informatie die nuttig is voor overheden die sociaal willen aanbesteden.

Ook in de MVOO criteria tool vind je een standaard clausule terug om de toegang tot een opdracht voor te behouden. Je vindt er ook andere criteria terug om je overheidsopdrachten te verduurzamen. 

Hier vind je meer info over (o.a. de erkenningsvoorwaarden van) maatwerkbedrijven.

Hier vind je meer info over (o.a. de erkenningsvoorwaarden van) Sociale Tewerkstellingsondernemingen.

Niet elke opdracht leent zich volledig voor uitvoering door sociale economieondernemingen. Vaak bestaat een opdracht uit verschillende onderdelen, waarbij sommige taken perfect uitvoerbaar zijn door maatwerkbedrijven of sociale ondernemingen, terwijl andere onderdelen meer gespecialiseerde expertise of capaciteit vereisen.

In zulke gevallen kan een aanbestedende overheid ruimte creëren voor sociale economie op twee manieren.

Optie 1: werken met percelen

De opdracht kan worden opgesplitst in verschillende percelen. Eén of meerdere percelen kunnen vervolgens voorbehouden worden voor sociale economieondernemingen of maatwerkbedrijven.

Dit biedt een aantal voordelen:
- sociale economie krijgt rechtstreeks toegang tot een deel van de opdracht;
- kleinere of gespecialiseerde organisaties kunnen gemakkelijker deelnemen;
- de sociale impact is duidelijk en afdwingbaar;
- de aanbestedende overheid kan gericht inzetten op inclusieve tewerkstelling.

Een aandachtspunt is wel dat de aanbestedende overheid meerdere contracten en contactpersonen moet opvolgen.

Let wel: een opdracht mag niet kunstmatig worden opgesplitst. Een perceel moet een logisch en economisch verantwoord onderdeel van de opdracht vormen dat zelfstandig in de markt kan worden gezet.

Optie 2: sociale economie opnemen in de uitvoeringsvoorwaarden

Een andere mogelijkheid is om de volledige opdracht aan één opdrachtnemer te gunnen, maar daarbij op te leggen dat tijdens de uitvoering wordt samengewerkt met sociale economieondernemingen.

Dat kan bijvoorbeeld door:

- een minimumpercentage van de opdracht sociaal te laten uitvoeren;
- doelgroepwerknemers in te zetten voor bepaalde taken;
- samen te werken met een maatwerkbedrijf voor verpakking, logistiek of onderhoud;

Het voordeel hiervan is dat de aanbestedende overheid slechts één aanspreekpunt heeft en de coördinatie eenvoudiger blijft.

Deze formule biedt echter minder garanties dat de sociale economie effectief een betekenisvol aandeel in de opdracht krijgt. Daarom is het belangrijk om de uitvoeringsvoorwaarden voldoende concreet, meetbaar en controleerbaar te formuleren.

Welke keuze maak je best?

Beide pistes kunnen waardevol zijn.

Wil je maximale impact en zekerheid dat sociale economie effectief een deel van de opdracht uitvoert? Dan bieden voorbehouden percelen meestal de sterkste garanties.
Wil je vooral eenvoud in beheer en één centrale opdrachtnemer? Dan kunnen sociale uitvoeringsvoorwaarden een werkbaar alternatief zijn.

De beste keuze hangt af van de aard van de opdracht, de markt en de gewenste sociale impact.

Zelfs al lijkt een bepaalde opdracht op het eerste gezicht niet geschikt voor sociale economie, dan nog kan de opdrachtgever oog hebben voor tewerkstelling van personen met een afstand tot de arbeidsmarkt door sociale voorwaarden op te leggen aan de reguliere inschrijver. Hij kan de inschrijver verplichten samen te werken met sociale economie of zelf kansen te geven aan personen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Dit kan door sociale criteria in te bouwen in de gunningscriteria, de uitvoeringscriteria of de selectiecriteria.

Sociale criteria in de gunning

De gunning van een opdracht gebeurt doorgaans op basis van prijs en kwaliteit die in een bepaalde verhouding staan ten opzichte van elkaar. De kwalitatieve criteria kunnen nog verder gespecifieerd worden en op punten gezet. Zo kan je punten geven aan de manier waarop de opdrachtnemer van plan is mogelijkheden te bieden voor personen met een afstand tot de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld door

• stages aan te bieden;
• samenwerking met sociale economie te stimuleren;
• werkplekleren op te nemen;
• sociale impact te genereren;
• ....